Aynı Anda Aynı Şarkıyı Dinlemek: Biz Şimdi Neyiz?

Bir şarkıyı otobüste ilk kez dinlediğiniz o ana gidelim. Başınızı cama yasladınız ve o buzlu kola buğusu camda aşina olduğunuz izi bıraktı. Bir anlığına akıp giden şehrin rengi müzik ile harmanlandı ve o an yaşadığınızı tekrar hissettiniz. Şarkıyı kaydettiniz.

Aylar sonra aynı parça bir arkadaşınızın evinde bluetooth hoparlörde. Daha girişinden tanıdınız onu. Dostunuzun müzik kulağı biraz tartışmalı, nakarata erkenden giriyor. Partneri ise sözleri tamamen karıştırdı. Otobüste tüyleriniz diken diken dinlediğiniz şarkıya bu kez gülerek eşlik ediyorsunuz.

Şarkı aynı. Fakat deneyimler bambaşka. Müzik?

Müzik en yalın haliyle ilişki olabilir mi?

Christopher Small, 1998’de yayımlanan Musicking: The Meanings of Performing and Listening kitabında “Musicking” isimli bir kavramı tartışmaya açar. Kavramı Türkçeleştirecek olursak “Müziklemek” gibi komik fakat isabetli bir noktaya varıyoruz. Müziklemenin içerisinde yalnızca müziği icra etmek yok. Bunun yanı sıra dinlemek, dans etmek, paylaşmak, üzerine düşünmek gibi müziğin deneyimlendiği her an ve biçim müziklemenin kapsamına girer.Bu çerçeveden baktığımızda müzikleyerek kendimiz, varsa karşımızdakiler ve müzik arasında bir ilişki ağı örüyoruz. Parçayı icra eden bir taraf, dinleyen bir diğer taraf, ritim tutan öteki taraf… Hepimizi aynı çerçevede buluşturup ortak bir anı deneyimleyerek birbirimize bağlayan şey olarak öne çıkıyor müzik. Onun sayesinde dünyayı hep birlikte ortak bir zeminde deneyimleyerek tanıyor, tanışıyor, konuşuyor, dinliyoruz.

Neyi dinlediğimiz, nasıl dinlediğimiz…

Eğer müziklemeyi bir ilişki kurma biçimi olarak ele alırsak, ilişkiyi kurduğumuz zemin de ilişkinin kendini bizzat tanımlıyor.

Bir akşam arkadaşlarınızla müzik dinlediğinizi düşünün. Sıra size geliyor. Çok sevdiğiniz, fakat masadakilerin beğenip beğenmeyeceğinden emin olmadığınız bir parçayı seçtiniz. İşte risk budur.

Şarkı başlamadan bir açıklama yapma ihtiyacı duydunuz. “Aslında bunun başka bir versiyonu var.” “Sözleri için seviyorum.” “Biraz eski ama…” Henüz ilk nota odada yankılanmadan seçiminizi savunmaya başladınız.

Yanınızdaki bir arkadaşınız “Bunun nesini seviyorsun?” diye sordu. Bu soruyu kafanızda nasıl tonladınız? Alay edercesine mi, yoksa merakla mı soruldu sizce soru? Dostunuzun sesinde merak varsa size anlatmak için bir alan açılır. Küçümseme varsa parçayı yarıda kapatmak istersiniz. Müzik aynı müzik ama paylaşmanın anlamı tamamen değişir.

Gördüğünüz üzere bağlam, müziğin anlamını ve deneyimimizi tamamen değişti. Üstelik müzik aracılığıyla kurduğumuz ilişki biçimi de değişiklik gösterdi. Bu örnekte dinleyenlerin tepkileri, çalacağınız diğer şarkıların belirleyen unsurlardan biri. Birinin dikkatle dinlemesi, diğerinin kendi anısını eklemesi, üçüncünün başka bir parçaya bağlaması yeni bir konuşma ve ilişki ağı doğurabilir. Ya da bu tip bir parçadan devam etmemeniz gerektiğini size gösterir. Dinlemek hiç bu kadar aktif bir eylem olmuş muydu? Müziklerken oluyor. 

Şarkılarla açılan kapılar

Madem müzik böylesine güçlü ve herkesin dahiliyetini tetikleyen büyülü bir bağlam, bu bağlamı tasavvur etmek ve tasarlamak da hem bağlamı, hem de ilişkileri kontrol etme gücünü mümkün kılıyor. Bir şarkının bağlantısını dijital ortamlarda paylaşmak iyi bir başlangıç. Ancak bağlantının altına eklenen küçük bir cümle, başkasının bu ilişki ve deneyimi nereden tutacağını gözler önüne serebilir.

“Bu şarkının sonundaki 15 saniyelik sessizlik, bana eve dönmek istemediğim akşamları hatırlatıyor.”

Böyle bir cümleye cevap vermek için müzik bilmek gerekmez. Paylaşanın eve neden dönmek istemediğini de bilmek zorunda değiliz. Aynı bölümü tamamene farklı deneyimliyor da olabiliriz. Fakat hepimiz müzikliyoruz. Ortak bir noktada buluşup deneyimlerimizi paylaşabileceğimiz bir “müzikleme alanı”na ihtiyacımız olabilir mi?

Otobüsteki şarkıya dönelim. O ilk dinleyişte yaşadığınız şey yerinde duruyor. Arkadaşınızın evindeki akşam ona yeni bir hatıra ekliyor. Belki şarkı bir daha çaldığında yanlış söylenen sözü de hatırlıyorsunuz. Bu deneyimleri biriktirmek, yeni ilişkiler kurmak ve birlikte müziklemek için size bir davetimiz var: