Restoranın Menüsü AI ise Yemeğimi de AI İstiyorum

Yapay zekanın hayatımızda aktif olarak işgal ettiği en büyük alanlardan birisi yemek menüleri. Jeneratif yapay zeka ile sürekli konuşma, psikoza girmek veya adeta bir mesajlaşma botunu insanlaştırarak bir kimlik atamak bir yana duysun adeta restoran menülerinin ve tüm görsellerinin benzeşerek birbirinin karbon kopyası olduğu bir döneme girdik.

Restoranlar, büfeler, cafeler ayırmaksızın yeme içme sektörü başta olmak üzere servis sektörünün tamamı yapay zeka tarafından üretilmiş görsellerin adeta kölesi olmuş durumda. Tüm baskı ve özalit işleri bu yavan görselleri basıp restoranların çehrelerini dönüştürüyor.

Dönercisinden lüks dünya mutfağına, kahvecisinden çiğ köfecisine tüm restoranlar menülerini, eve sipariş görsellerini ve dış cephelerini yapay zeka görsellerle donatmış vaziyette. Peki müşteri bunları nasıl görüyor? Bu dönüşüm bizi nereye götürecek? Yapay zekanın ürettiği yemek görselleri gerçeği ne kadar yansıtıyor?

Menüde gördüğümüz görseller yapay zeka çıktısı ise mutfaktan gelecek üründen ne bekleyebiliriz?

Restoranlar neden AI görselleri seçiyor?

Yeme içme sektörü yapay zeka çıktısı görselleri en hızlı kabullenen sektörlerden birisi olabilir. Hele ki sundukları hizmetin elle tutulur hakiki ürünler olduğunu ve dijital ürün veya hizmet satmadığını göz önüne alırsak müşterilerin karşılaştığı ile gördüğü arasında büyük bir kopukluk yaratabileceği ortada. Yapay zeka görselleri sonuçta girdi görselleri bir noktada dönüştürüyor, bozuyor ve adeta rüyalandırıyor. 8-10 yıl önce derin öğrenme ile görseller üretirken ordan burdan salyangozlar, halüsünatif imajlar üreten bu teknolojinin günümüzde yemek gibi insanın temel ihtiyaçlarından birine servis eden bir sektör tarafından kabul edilmesi karmaşık soruları da doğuruyor.

Restoranların grafik tasarımcılara, emeklerini ortaya koyan gerçek insanlara ulaşmak yerine yapay zeka ile görsellerini tercih etmelerini elbette meşrulaştırmak için türlü sebepler sunabiliyorlar. Tasarımcıların maliyetlerinin yüksek olması, restoranların zamana karşı yarışmaları, hali hazırda dükkanın kıt kanaat dönüyor olması ve daha niceleri. Keza insan mazeret üretmek isteyince onu durdurabilecek hiçbir güç yok. Tasarımcıya para vermek istemeyen işletmeci Canva’ya gidip oradan bir menü taslağı indirip düzenleyip özgün bir menü yapacak kadar dahi özsaygısı olmadığını gösteriyor.

Toplumun tamamı AI menülerle barışık mı?

Peki ya müşteri olarak bu AI menüleri görmek nasıl hissettiriyor? İlgi çekiyor mu? Güzel görünüyorlar mı? İştah açıyor mu? AI yemek görünce birden sipariş edesiniz geliyor mu?

Her restoranda birbirinin aynısı olan grotesk, maskülen, abartılmış görsellerle ai yemekler dört bir köşeden çıkarken müşteriyi tekinsiz vadinin ötesine davet ediyor. Tekinsiz vadi gerçek ile dijital çıktının ayırt edilemediği, adeta birbirine girip bize gerçeği sorgulamaya iten bir sürünceme olarak karşımıza çıkıyor. Ancak yapay zeka yemekler bunun da ötesine geçiyor, tekinsiz bir dağ olarak her açıdan bizi kıstıran, kaçışın olmadığı ve geri dönemeyeceğimiz bir tırmanışa sürüklüyor.

Diyelim ki bir fuar veya festivale katılıyorsunuz. Yemek satışı gerçekleştirecek tüm büfeler önceden belirlenmiş ve bunun dışında bir seçim yapma imkanınız yok. İçeri girdiğinizde büfelerin neredeyse tamamının AI menüleri veya brandalar olduğunu görüyorsunuz. Hangisi seçerdiniz? Bu mahlukat gibi fırlayan görseller iştahınızı açıp seçimlerinize olumlu edebilir miydi?

Diyelim ki burito yiyeceksiniz ve birbirine yakın 3 tane restoran var. İnternetten baktığınızda gözünüze güzel görünen, iyi yorumları olan bir yere gidiyorsunuz. Ancak kapısına geldiğinizde dış cephesinde boydan boya kaplanmış AI buritolar görüyorsunuz. Fasülyeler keçi dışkısı, guacamole ise bulamaç gibi görünüyor. İçeri girer miydiniz yoksa bir diğer restorana giderdiniz?

İkinci restorana gittiğinizde de aynı durumla karşılaşırsanız üçüncüye gider misiniz?

AI menü ve görseller daha büyük bir sorunun semptomu olabilir mi?

Yapay zeka menüleri işletmelerinde yapay zeka yemek görselleri kullanmayı marifet sayan işletmeler, gerçek yemek yemeyi isteyen müşteriler ve yemekler arasındaki uçurum toplumsal kopukluğu işaret eden basit bir semptom olabilir mi? Restoranlar ucuza kaçmayı ama fiyakalı görünmeyi marifet sayarken insanlar yapay zeka görsellere karşı sezgilerini güçlendirmeye başladı.

Video ve fotoğraf konusunda yapay zekayı anlamak bazı konularda güçleşse de “yapay zeka görselleri azalmadı, sadece onu anlamak zorlaştı” argümanları özellikle dijital ortamlarda güç kazansa da bir yemeğin nasıl göründüğünü ve bir menü tasarımının nasıl yapay zeka çıktısını olduğunu anlamak oldukça basit. Birçoğu aynı görsel stillere odaklanıyor çünkü hepsi aynı veri setinden beslenmiş modeller ile üretiliyor.

Alıcı ile satıcı arasındaki önceliklerin farklılaşması hizmet kalitesi metriklerinin de değişmesine sebep oluyor. Müşteriler her gün aynı restoranda yemek yemiyor. Aksine farklı yerlere gitmeyi, denemeyi, görmeyi tercih ediyor. Müdavimi olduğu yerler olsa bile müşterinin günlük hareketi içerisinde ister telefondaki uygulama ister fiziksel olarak gördüğü restoran menüsü sayısı bir işletmecininkinden çok daha fazla. İşletmeci sürekli kendi dükkanında zaman geçiriyor, en iyi ihtmalle komşu restroranlarla temasta bulunabiliyor.

Satıcı için lüks ve kaliteli görünmek isterken görsel tasarımcıya para vermeyi, profesyonel hizmet almayı reddediyor. Ucuza kaçmayı makul bir seçenek olarak görüyor. Tüm müşterilerin de bu yapay zeka görsellerini kendi gördüğü gibi göreceğini, takdir edeceğini sanıyor. Müşterilerin bunları birbirinin aynısı, bozuşmuş garabetler seti olarak görebileceğini öngörmüyor.

Menüler yapay zeka ise yemekler neden hala gerçek?

Restoranlar kendi yemeklerinin lezzetli, kaliteli ve ilgi çekici olmasını önemsiyordur. Sonuçta lezzetli olmayan bir ürün satma mantıklı olan hamle değildir. Ancak yapay zeka görseller bu lezzet hissini aktarmakta yeterli mi?

Sadece yemeklerine odaklanan ve günü zor döndürdüğünü iddia eden bu restoranlar neden menülerinde bu şekilde ucuza kaçıyor? Görsellerin ucuzluğu lezzeti nasıl çağrıştıracak? Eğer ucuzluk bu kadar önemliyse neden yemeklerini de yapay zeka ile yapmıyorlar? Masaya AI yemekleri servis ediversinler, olsun bitsin. Müşterinin karnı doyar mı?

AI menüler restoranlardan görsel kimlik ve karakteri ortadan kaldırırken müşteriler olarak hepimizi ve ortalama, vasat (mediocre) hizmetlere mahkum ediyorlar. Bir kağıdın üzerine sadece metin olarak yazıldığında dahi daha samimi hissettirecek menülerin yerini bu görsel bulamaçlar alırken müşterilere de işlerine olan özenlerini açıkça dile getiriyorlar.

Comic Sans ile A4 kağıdına yazılmış, sadece ürün isimlerinin ve fiyatların yer aldığı bir kağıt parçası küflü görünen ancak efektlerle lezzetliymiş hissi veren yapay yemeklerden daha gerçek bir deneyim vadediyor.

Toplumsal perspektiften açığa çıkan temel soru ise; İnsanların yaptığı hatalarda büyük kusurlar bulan ve adeta iş ilişkisini sonlandıracak kadar mükemmeliyetçi olan client ve işverenler, yemek isimlerini düzgün yazamayan, görsellerini korkutucu derecede deforme eden, beceriksizliği ile tekrar tekrar iterasyonu zorunlu kılan yapay zekayı hoş görüyorlar. Restoranını iç mimarisinden yemeklerine, dört dörtlük hizmet sunduğunu iddia eden restoranlar grafik tasarımlarında ucuza kaçarak ve insan emeğindense ucuz, her iterasyonda daha da bozulan görsellerle nasıl bir işletme olduklarını sinyalliyor olabilir?